بین الادیان سماجی تعلقات :قرآن و سنت کی روشنی میں

Social Relations between Interfaith Religion In The Light of Quran & Sunnah

  • ڈاکٹراحمدرضا* **ڈاکٹر محمد سجاد*
Keywords: Key words: Human beings, social relation, good manners, tolerance, peaceful existence.

Abstract

The holy Quran places great emphasis on the dignity of human beings regardless of their gender or race or even status. It says: "We have bestowed dignity on the children of Adam; provided them with transport on land and sea; given them for sustenance things good and pure; and conferred on them special favors, above a great part of our creation." (Al-Quran 17:70). The dignity comprises rights and duties. It means that all human beings are created equal by the One Creator, and no one is superior to another on the basis of his or her birth or family or tribe. It is only the divine that alone is the judge to decide who lived up to his/her dignified status accepting the dignity of the other. The dignity also means that human beings have a right to life, right to freedom of religion, right to freedom of lifestyle, right to labor, right to security and right to family are secured, even if that means that human beings do not accept divine guidance. One of the issues of current time is that of the social relation with the followers of other religions. As Islam wants the well-being of all human beings besides the Muslim community, it does not inhibit the natural relations and needs rather it is committed to them. Therefore, it is the responsibility of a Muslim and a Muslim State to take care of the rights of the non-Muslims and to cooperate with them in the necessary affairs. Good manners, social justice, fair treatment, financial support, tolerance and peaceful existence to be projected at world level in the current time.

References

۔سورۃ البقرة ۲:۲۵۶
۔ابوداؤد،سلیمان بن اشعث، السنن، المکتبۃ الشاملہ،کتاب الخراج، باب في تعشير،حدیث: ۱۳۰۵
۔ شافعي،محمدبن ادریس، المسند،دارالعلم،بیروت،۱۴۳۰ھ،ج۱،ص۳۴۳
۔بخاري،ابوعبداللہ محمد بن اسماعیل،الجامع الصحيح،المکتبۃ الشاملہ، کتاب الجزيه، باب إثم من قتل، حدیث : ۲۹۹۵
۔سورۃ الممتحنتہ ۶۰ : ۸
۔ ترمذی، ابوعیسیٰ محمد بن عیسیٰ ،السنن،المکتبۃ الشاملہ، کتاب الولاء والھبتہ، باب فی حث النبیﷺ علی التھاوی، حدیث : ۲۱۳۰
۔ بخاری، الجامع الصحیح ،کتاب الھبۃ، باب المکافاۃ فی الھبتہ، حدیث : ۲۴۴۵
۔ بخاری، الجامع الصحیح ، کتاب الہبۃ، باب قبول الہدیۃ من المشرکین ،حدیث : ۲۱۲۸
۔ بخاری، الجامع الصحیح ، کتاب الہبۃ ، باب قبول الہدیۃ من المشرکین، حدیث : ۲۱۳۱
۔ابوداؤد ، السنن،کتاب الادب ،حدیث : ۱۷۸۸
۔ ترمذی،السنن، کتاب السیر ، باب ماجاء فی قبول ھدایا المشرکین، حدیث : ۱۵۴۸
۔ بخاری،الجامع الصحیح ، کتاب الہبۃ، باب قبول الہدیۃ من المشرکین، حدیث : ۲۱۲۹
۔ بخاری،الجامع الصحیح ، کتاب الہبۃ، باب قبول الہدیۃ من المشرکین،حدیث:۲۱۳۳
۔ ذیلعی، عثمان بن علی ، تبیین الحقائق،، المطبعۃ الکبری الامیریہ، قاہرہ، ۱۳۹۱ ھ، ج ۶،ص۲۲۸
۔ ابن تیمیہ، احمد بن عبدالحلیم،اقتضاء الصراط المستقیم، مکتبۃ الرشد، ریاض،۱۴۱۱ ھ،ج ۱ ، ص ۲۲۷
۔ بیہقی، احمد بن حسین ، السنن الکبری،دارالکتب العلمیہ،بیروت،۱۴۱۲ھ،کتاب الادب، ج ۹، ص ۳۹۲
۔ابن ابی شیبہ، عبداللہ بن محمد ، المصنف،دارالمعرفہ، بیروت،۱۴۲۲ ھ،ج۵،ص۵۴۸
۔ احمد بن حنبل، المسند ، دارالحدیث،قاہرہ،۱۴۲۴ ھ ،ج ۳ ،ص ۲۱۰
۔ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایۃ والنہایہ، داراحیاء التراث ،۱۴۲۲ھ،ج ۵،ص ۳۶
۔ ابو القاسم، علی بن الحسن بن ہبتہ اللہ، معجم الشیوخ، دارالبشائر،قاہرہ،۱۳۸۸ ھ،ص ۹۷۱
۔بخاری،الجامع الصحیح البخاری ،کتاب المرضیٰ،باب عیادۃ المشرک، حدیث:۵۶۵۹
۔ احمد بن حنبل ،المسند ،ج۱۸، ص۲۰
۔مرغینانی، علی بن ابی بکر، الہدایہ،داراحیاء التراث العربی، بیروت، ۱۴۱۱ ھ،ج۴ ، ص ۳۸۰
۔ابو یوسف ، یعقوب بن ابراہیم ، کتاب الخراج، دارالمعرفہ،بیروت،۱۳۹۹ ھ، ص ۲۳۵
۔ابو یوسف ، یعقوب بن ابراہیم ، کتاب الخراج، ص ۲۳۵
۔ بخاری،الجامع الصحیح البخاری،کتاب الجنائز، حدیث : ۱۳۱۲
ابوداؤد، السنن ،کتاب الآداب ، باب کیف یشمت الذمی،حدیث:۱۸۵۶
۔ابن ہمام،عبدالرزاق بن ھمام،المصنف،دارالفکر،بیروت،۱۴۲۷ھ،ج۵،ص۳۴۴،کتاب اھل الکتابین،باب السلام علی اھل ا لشرک والدعاء لھم
۔ ابو داؤد ، السنن،کتاب الادب، باب فی حق الجوار،حدیث:۱۷۹۹
۔مسلم، الجامع الصحیح ،کتاب البروالصلۃ والآداب، باب الوصیتہ بالجارو الاحسان الیہ ،حدیث:۶۶۸۸
۔ابو داؤد،السنن،کتاب الادب، باب فی حق الجوار، حدیث:۴۷۹۰
۔سورۃ النساء ۴: ۳۶
۔قرطبی، ابو عبداللہ محمد بن احمد ، الجامع لاحکام القرآن ، دارالکتب ،قاہرہ ،۱۴۱۱ ھ،ج ۵ ،ص ۱۸۸
۔سورۃ المائدۃ ۸:۵
۔ بیہقی،السنن الکبریٰ،کتاب الحدود،ج۴،ص۳۲
۔متقی،حسام الدین،کنزالعمال،دارالعلم،بیروت،۱۳۹۹ھ،ج۲،ص۴۵۵
۔ الشیبانی ،محمدبن حسن ،الحجۃ،داراحیاءالتراث العربی،۱۴۱۱ھ،ج۳،ص ۳۴۳
۔ ابن سعد،محمد،الطبقات الکبریٰ،مطبعہ عثمانیہ،ترکی،۱۳۹۸ھ،ج۵،ص۱۷
۔ شافعی،المسند،ج۱،ص ۳۴۴
۔شامی،محمدامین ابن عابدين ، رد المحتار، دارلفکر،بیروت،۱۴۱۱ھ،ج۳،ص۲۷۳
۔ الشیبانی،الحجۃ،ج۳،ص ۳۴۹
۔ الشیبانی،الحجۃ،ج۳،ص۳۵۱
۔ الشیبانی،الحجۃ،ج۳،ص۳۲۲
۔ابو يوسف، کتاب الخراج ،ص۱۸۷
۔حصکفي،علاؤالدین، الدر المختارعلی ہامش ردالمحتار،دارالفکر،بیروت،۱۴۱۱ھ،ج۳،ص۲۷۳
۔القرضاوی، یوسف، الاقلیات الدینیہ والحل الاسلامی، مکتبہ وہبتہ ، قاہرہ،۱۴۲۲ ھ ،ص ۵۳
۔ سورۃ البقرۃ ۲ : ۲۷۲
۔ابویوسف ،کتاب الخراج، ص ۱۳۶
۔ابو عبید، قاسم بن سلام، کتاب الاموال، دارالشروق،بیروت،۱۴۰۸ ھ ، ص ۶۱۳
۔ سورۃ التوبہ۹: ۶۰
۔ ابویوسف ،کتاب الخراج، ص ۱۳۶
۔ شامی، رد المحتار،ج۲،ص ۳۴۲
۔بخاری،الجامع الصحیح ،کتاب البیوع ، باب الشراء بالنسیئۃ، حدیث:۲۱۸۱
۔سورۃ المائدہ ۵ : ۵
۔ قرطبی،الجامع لاحکام القرآن،ج۶ ،ص ۴۳
۔ ابن کثیر،عمادالدین ،تفسیرالقرآن العظیم ، دارالعلم،قاہرہ،۱۴۱۲ھ،ج ۳ ،ص ۴۰
۔عثمانی، محمدشفیع ، معارف القرآن، مکتبہ معارف القرآن ،کراچی،۱۹۸۹ ء ،ج۳ ،ص ۵۱
۔ سورۃ المائدۃ ۵: ۵
۔ جصاص،احکام القرآن،ج۳ ،ص ۳۲۳
۔ ابن قدامہ،موفق الدین، المغنی، مکتبۃ القاہرہ،۱۳۹۹ ھ،ج۷ ،ص ۳۲۴
۔ جصاص،احکام القرآن،ج۳ ،ص ۳۲۴
۔بیہقی،السنن الکبری،کتاب النکاح،ج۷ ،ص ۱۷۲
Published
2020-06-30